CEIR A LLYGREDD AER

Y prif lygrwyr eraill sy’n cael eu cynhyrchu gan beiriannau petrol, disel a thanwydd amgen yw Carbon Monocsid, Ocsidau Nitrogen, Hydrocarbonau heb eu llosgi a gronynnau mân. Nwyon anweladwy yw’r tri cyntaf. Mae gronynnau mân hefyd yn anweladwy fel arfer ond mewn rhai amgylchiadau gall cerbydau disel gynhyrchu gronynnau gweladwy, sy’n ymddangos fel mwg. Gall peiriannau petrol hefyd gynhyrchu gronynnau gweladwy os ydynt yn llosgi olew injan, er enghraifft, yn syth ar ôl tanio injan oer. Yn wahanol i CO₂, nid yw’r llygrwyr hyn yn cael eu cysylltu’n uniongyrchol â defnyddio tanwydd. Mae lefelau'r llygredd yn dibynnu fwy ar dechnoleg y cerbyd a'r cyflwr y caiff y cerbyd ei gynnal a'i gadw. Mae ffactorau eraill, megis arddull gyrru, amodau gyrru a thymheredd amgylchol hefyd yn effeithio ar lefel allyriad y llygredd. Fodd bynnag, fel man cychwyn rhaid i bob car newydd sy'n cario teithwyr fodloni safonau allyriadau sylfaenol yr UE.

Ceir disgrifiad mwy manwl o’r llygrwyr nwyon egsôst hyn a’u heffeithiau isod:

CO - Mae Carbon Monocsid yn lleihau gallu’r gwaed i gludo Ocsigen a gall hyn leihau faint o Ocsigen sydd ar gael i organau allweddol. Gall cysylltiad â lefelau uchel iawn ohono, er enghraifft yr hyn a allai ddigwydd pe bai pibellau boeleri domestig yn blocio, arwain at farwolaeth. Ar lefelau is gall CO fod yn niweidiol i iechyd, yn arbennig i'r rhai hynny sy'n dioddef o afiechyd y galon.

NOx - Mae Ocsidau Nitrogen yn adweithio yn yr amgylchedd i greu Nitrogen Deuocsid (NO2) sy’n gallu cael effaith andwyol ar iechyd, yn arbennig ymhlith pobl sy’n dioddef o salwch resbiradol. Awgrymwyd bod perthynas rhwng bod mewn cysylltiad â lefelau uchel ohono â phroblemau resbiradol sy'n gofyn am driniaeth yn yr ysbyty, a gallai bod mewn cysylltiad ag ef dros gyfnod hir effeithio ar allu’r ysgyfaint i weithio’n effeithlon ac achosi i bobl sy’n sensitif i alergeddau fod yn dueddol o fynd yn salach. Mae NOx hefyd yn cyfrannu at ffurfio mwrllwch, glaw asid ac Osôn ar lefel y ddaear a gall ddifrodi llystyfiant. Hefyd, mae’n gallu adweithio yn yr atmosffer i ffurfio gronynnau mân (‘gronynnau eilaidd’).

Gronynnau - Gall gronynnau mân gael effaith andwyol ar iechyd pobl, yn arbennig ymysg y bobl hynny sydd eisoes yn dioddef anhwyldebau resbiradol. Mae gronynnau wedi cael eu cysylltu â thriniaethau yn yr ysbyty o ganlyniad i broblemau resbiradol a chardiofasgwlaidd, marwolaethau cynnar y bobl hynny sy'n dioddef afiechydon resbiradol, a lleihad mewn disgwyliad bywyd.

HC - Mae Hydrocarbonau yn cyfrannu at ffurfio Oson ar lefel y ddaear sy'n arwain at y perygl o achosi niwed i systemau resbiradol pobl. Ar ben hynny, mae rhai mathau o Hydrocarbonau yn achosi canser ac maent yn nwyon tŷ gwydr anuniongyrchol hefyd.

Mae’r Llywodraeth wedi ei hargyhoeddi bod rhaid parhau i weithredu er mwyn gostwng lefelau allyriadau niweidiol. Yn 2007, amlinellwyd bwriadau’r Llywodraeth ynghylch sut y dylid mynd i’r afael â llygredd awyr yn y Strategaeth Ansawdd Aer ar gyfer Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Gwnaeth y Strategaeth hon amlinellu safonau sy’n seiliedig ar iechyd ar gyfer yr wyth prif lygrwr awyr, lle crynhoir yr amcanion ar gyfer ansawdd awyr, ynghyd ag amserlen ar gyfer cwrdd â hwy. Mae'r Strategaeth hefyd yn nodi pa gamau sy’n rhaid eu cymryd ar lefel genedlaethol a rhyngwladol, a’r cyfraniad y gall diwydiant, trafnidiaeth a llywodraeth leol eu gwneud i sicrhau bod yr amcanion yn llwyddo. Yr her fwyaf yw bodloni’r safonau ansawdd aer ar gyfer Nitrogen Deuocsid a gronynnau mân, yn enwedig mewn ardaloedd trefol a gerllaw ffyrdd prysur.

Mae allyriadau'r llygrwyr uchod yn cael eu gostwng trwy wella ansawdd tanwydd a thrwy gyflwyno cyfyngiadau fwyfwy llym ar allyriadau cerbydau newydd. Er enghraifft, fe gymer 50 o geir newydd i gynhyrchu’r un allyriadau i bob cilomedr â char a wnaethpwyd yn 1970. Ers ugain mlynedd bellach mae cyfyngiadau fwyfwy llym ar allyriadau wedi cael eu pennu ar lefel Ewropeaidd, gan ddechrau gyda’r cyfyngiadau “Ewro 1” ym 1993. Erbyn hyn, rhaid i’r rhan fwyaf o geir newydd fodloni’r safon allyriadau “Ewro 4”. Mae safon Ewro 5 wedi dod yn orfodol ar gyfer modelau newydd er Medi 2009 a bydd rhaid i bob model sy’n cael ei werthu fodloni’r safon honno o 1af Ionawr 2011 ymlaen (ceir rhagor o fanylion yn Nhablau 1-3). Mae gwybodaeth am lefel y llygryddion a gofnodwyd ar gyfer modelau ceir newydd yn y prawf cymeradwyo’r math hwnnw o gerbyd yn cael ei rhestru yn y tabl data, ynghyd â'r ffigurau CO₂ a’r ffigurau defnyddio tanwydd.

Cyfnesaf >>